معرفی یک آینده‎پژوه (15)هرمان کان

0

تولد و تحصیل

اختصاصی/ افق آینده‌پژوهی راهبردی/بنت الهدی سعیدی: هرمان کان در 15 فوریه سال 1922 در نیوجرسی امریکا متولد شد. پدر و مادر وی از مهاجران یهودی شرق اروپا بودند که به امریکا مهاجرت کردند.

هرمان کان تحصیلات آکادمیک خود را در رشته فیزیک و در دانشگاه کالیفرنیای لس آنجلس آغاز کرد و پس از پایان جنگ جهانی دوم توانست مدرکش را از این دانشگاه دریافت کند. وی برای ادامه تحصیل در مقطع دکتری، به مؤسسه فناوری کالیفرنیا رفت.

کان که به خاطر مشکلات مالی قادر به ادامه تحصیل نبود در نهایت با مدرک کارشناسی ارشد فارغ التحصیل شد و پس از مدتی با کمک دوست خود ساموئل کوهن (مخترع بمب نوترونی)به استخدام اندیشگاه رند درآمد.

کان در پروژه ساخت بمب هیدروژنی حضور و مشارکتی مؤثر داشت و با افرادی هم چون ادوارد تلر (پدر بمب هیدروژنی)، جان فون نیومن (ریاضیدان نابغه قرن بیستم)، هانس بته (برنده نوبل فیزیک و از متخصصان بمبهای هستهای) و آلبرت وولستتر (پژوهشگر برجسته اندیشگاه رند)، در حوزه محدودسازی گسترش سلاحهای هستهای همکاری کرد.

نظریه بازی ها و جنگ هسته ای

کان که بیش تر در خصوص راهبردهای میان امریکا و شوروی در دوران جنگ سرد و تفکرناپذیری نظریه پردازی کرده، با استفاده از نظریه بازیها تلاش میکرد که وضعیت جنگ هستهای را بررسی کند.

ایده کان در خصوص وقوع جنگ هستهای میان روسیه و امریکا بر دو اصل تکیه داشت: نخست این که جنگ هستهای، آشکارا امکانپذیر بود؛ چرا که ایالات متحده و شوروی سابق، زرادخانه های بزرگی از سلاحهای هسته ای در اختیار داشتند که به سمت یک دیگر هدف گرفته بودند. دوم این که مانند هر کشور دیگری، این جنگ میتوانست برنده یا بازنده داشته باشد.

کان معتقد بود در صورت بروز جنگ هسته ای، صرفنظر از این که چقدر تخریب های ناشی از جنگ هستهای فاجعه بار خواهند بود، باید گفت کسانی که زنده می مانند به هر حال به مرده ها حسادت نخواهند ورزید؛ در غیر این صورت اصلاً تفکر درباره بازدارندگی هسته ای لزومی نخواهد داشت.

وی چنین استدلال میکرد که راهبرد بازدارندگی در صورتی موفقیت آمیز خواهد بود که مقامات شوروی متقاعد شوند که حتی اگر یک حمله کاملاً هماهنگ و بسیار گسترده علیه امریکا تدارک ببینند، به طور قطع اقدامات تلافی جویانه امریکایی ها به صورتی خواهد بود که آنها نیز نابود خواهند شد.

چنین ایده ای در نهایت منجر به تدوین دکترین معروف «تخریب قطعی متقابل» شد که تا زمان ریگان به عنوان یک تفکر راهبردی جنگ سرد حاکم بود.

روش برنامه ریزی سناریویی

کان را پایه گذار روش «برنامه ریزی سناریویی» دانسته اند؛ روشی که گفته میشود بذر آن در کتاب «درباره جنگ هسته ای» وی شکل گرفته است. این کتاب که در سال 1960 و در جریان جنگ سرد میان امریکا و شوروی به نگارش درآمد، فرماندهان نظامی و مقامات سیاسی امریکا و شوروی سابق را تحت تأثیر قرار داد؛ به گونه ای که این فرماندهان فهمیدند چگونه تغییرات آینده و بروز یک جنگ گرما هسته ای میتواند صدها میلیون نفر را به کام مرگ بکشاند.

200 سال آینده

در دهه پایانی عمر هرمان کان و همزمان با فروکشکردن تنشها و بحرانهای دوران جنگ سرد، وی به آیندهپژوهی علاقمند شد. کان در مؤسسه هادسون که یک مؤسسه تحقیقاتیِ زیر مجموعه اندیشگاه رند بود و در سال 1961 توسط خود او و با کمک دو تن دیگر تأسیس یافته بود، به مقابله با بدبینی درباره چشم انداز توسعه پیوسته اقتصاد جهان پرداخت و در این راستا کتاب «200 سال آینده» را با همکاری ویلیام بروان و لئون مارتل در سال 1976 و در سه جلد به نگارش درآورد.

کان در این اثرِ داستانیِ جامع، به گمانهزنی پیرامون آینده به وسیله تحلیل کمّی دادههای تاریخی و روندهای بالقوه پرداخت. وی از نخستین آینده پژوهانی استکه پیش بینی های مفصل کمّی را با توضیح های تخیلی از زبان افرادی که در آینده زندگی میکنند ترکیب کرد. کتاب «200 سال آینده» در واقع یک دامنه زمانی چهار ساله را پوشش میدهد که نقطه آغازین آن سال 2176 است؛ زمانیکه که انقلاب نامبرده در همه کشورهای جهان تکمیل خواهد شد.

کان در طی این چهارصد سال، روندهای کلیدی اقتصاد، جمعیت، منابع و محیط زیست را ردیابی کرده و میکوشد آنها را در کنار الگوهای رشد قیمت و دسترسی به منابع و تعداد دیگری از عوامل در آیندهای دور تخمین بزند. ساختار پایه ای کتاب «200 سال آینده»- چه به لحاظ کیفی و چه از لحاظ کمّی- در بسیاری از مطالعات آینده پژوهی تقلید شده است.

هرمان کان آشکارا در پی نفوذ و اثرگذاری بر دیدگاههای معاصران خود بود. وی که نگران بود مبادا دغدغه های محدودیت رشد، جوامع را به کاهش رشد اقتصادی و نوآوری فناوری- که لازمه تحقق وعده های انقلاب صنعتی است- وادارد، کتاب خود را برای تقویت اعتماد خوانندگان به آینده نوشت. به نظر وی سرمایه داری و فناوری، قابلیتی بدون محدودیت برای پیشرفت داشته اند و به زودی و نه در آیندهای دور، رویای اسکان در فضا هم محقق خواهد شد.

کان در این کتاب بر مبنای شواهدی که ارائه کرده از فراهم شدن شرایط استانداردِ کافی برای همه ساکنان زمین سخن گفته است؛ اگرچه برخی به خاطر عقاید وی درباره وقوع جنگهای هستهای و نظرش درباره برنده و یازنده داشتن این جنگها، کان را مورد انتقاد قرار دادهاند اما برخی از افرادِ طرفدار صلح هم چون برتراند راسل، تفکر وی را تحسین کرده و افرادی مانند ادوارد کورنیش نیز وی را مستحق دریافت جایزه صلح نوبل دانسته اند.

دیگر کتاب های هرمان کان

افزون بر کتاب «200 سال آینده»، کان آثار دیگری نیز از خود به جا گذاشته است که از آن جمله میتوان به موارد زیر اشاره کرد:

پیشرفت عظیم اقتصادی، سیاسی و اجتماعی؛

چالش ژاپنی: موفقیت و شکست موفقیت اقتصادی؛

چیزهایی که می آیند: تفکر درباره دهه هفتاد و هشتاد؛

توسعه اقتصادی جهان: 1979 و بعد از آن؛

آینده استرالیا؛

سال2000: چارچوبی برای گمانه زنی درباره سی و سه سال آینده؛

ابردولت ژاپنی نوپدید: چالش ها و پاسخ ها؛

ماهیت و امکانپذیری جنگ، بازدارندگی و کنترل سلاح؛

یک زمینه نسبتاً خوشبینانه برای جهان 1975 تا 2000؛

محدودیتهای اجتماعی رشد: رکود خزشی در برابر طبیعی و اجتنابناپذیر؛

درباره جنگ گرماهسته ای؛ و

درباره گسترش جنگ.

ماهنامه نامه آینده‌پژوهی، شماره 33، خرداد 1395

پاسخ دهید

برای دریافت کاتالوگ موسسه کلیک فرمایید ( دانلود کاتالوگ )
Hello. Add your message here.