بازبینی و انتشار مجدد/ معرفی یک آینده پژوه(4): وندل بل

0

بل، انگیزه آینده‌پژوهان را یافتن راه حل برای مسائل شناخته شده می‌داند و نه آزمون نظریه و شناخت نظری برای ذات و ماهیت آینده‌پژوهی.

اختصاصی/ افق آینده‌پژوهی راهبردی- فاطمه زهرا  گیلانی نژاد*

مؤسسه افق آینده پژوهی راهبردی: پیش از این، در شماره 16 ماهنامه «نامه آینده پژوهی» (دی ماه 1393) و پایگاه اینترنتی مؤسسه، متن کوتاه و مختصری در راستای معرفی وندل بل (wendell Bell) به عنوان یکی از آینده پژوهان شاخص و معتبر بین المللی، منتشر شده بود. متن حاضر، متن بازبینی شده و تکمیل شده ای برای معرفی وندل بل است که به منظور بهره برداری بیش از پیش محققان و آینده پژوهان ارجمند، منتشر می شود.

*********

وندل بل در سال 1924 در شهر فرسنو در ایالات متحده امریکا به دنیا آمد. در جنگ جهانی دوم به عنوان خلبان نیروی دریایی امریکا در پایگاه فیلیپین خدمت کرد. در سال 1948 از دانشگاه ایالتی کالیفرنیا، فرسنو در رشته علوم اجتماعی فارغ التحصیل شد و در سال 1952 دکترای جامعه‌شناسی را از دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس(UCLA) دریافت کرد.

پس از آن، در دانشگاه استنفورد (مرکز مطالعات پیشرفته علوم رفتاری)، دانشگاه نورث‌وسترن و دانشگاه UCLA به تحقیق و تدریس پرداخت. در سال 1963 ریاست دانشکده جامعه‌شناسی دانشگاه ییل را عهده دار شد و برنامه مطالعات امریکایی – افریقایی را در آنجا بنیان نهاد. بل در سال 1995 از دانشگاه ییل بازنشسته شد. او از سال 2000 تا 2005 دانشمند محقق ارشد مرکز مطالعات تطبیقی این دانشگاه بوده است.

بل با نگارش و همکاری در بیش از 200 مقاله و 10 کتاب از آینده‌پژوهان فعال و برجسته جهان به شمار می‌آید. او بیش از چهل سال در حوزه آینده‌پژوهی به مطالعه و تحقیق پرداخته است و یکی از معتبرترین کتب مرجع در حوزه آینده‌پژوهی را با عنوان «مبانی آینده‌پژوهی[1]» در دو جلد تالیف کرده است. تاکنون، جلد اول این کتاب به زبان فارسی ترجمه شده است.

شماری از جوایز

در سال 2005 فدراسیون جهانی آینده‌پژوهی[2] به وندل بل، جایزه دستاورد عمر[3] را اعطا کرد. در سال 2008، انجمن آینده‌پژوهان حرفه‌ای، کتاب دوجلدی مبانی آینده‌پژوهی بل را به عنوان دومین اثر برتر و مهم آینده‌پژوهی انتخاب کرد. بل در سال 2011 جایزه لورل[4] را از شبکه فورسایت[5] برای خدمات برجسته‌اش در حوزه آینده‌اندیشی دریافت کرد.

زمینههای پژوهشی 

  • آینده‌پژوهی و تحول اجتماعی
  • ارزش‌های انسانی و اخلاق جهانی
  • قومیت‌گرایی و ملیت‌گرایی
  • جامعه‌شناسی امریکا، غرب اروپا، کارائیب
  • مطالعات تطبیقی

مطالعات اخیر بل در حوزه سطوح اجتماعی در شهرهای امریکایی و تمرکز بر طبقه اجتماعی، نژاد و زندگی خانوادگی بوده است.

وندل بل به عنوان یک جامعه‌شناس آینده‌پژوه به سازمان‌ها و نهادهای گوناگون مشاوره داده است. برای مثال، او در سال 1999 در کمیسیون امنیت ملی قرن بیست و یکم امریکا مشارکت فعال داشته است. علاوه بر این، مراکز علمی و دانشگاهی متعدد، سازمان‌ها و انجمن‌ آینده‌پژوهی در سراسر جهان از افکار و نظرات او بهره‌مند شده‌اند.

از جمله این موارد می‌توان به انجمن آینده جهان، پروژه چشم‌انداز منابع آب جهان در یونسکو(1999)، مرکز آینده‌پژوهی دانشگاه هاوایی، موزه آینده‌پژوهی ایالت ایندیانا، دانشکده جامعه‌شناسی دانشگاه تورنتو، سلسله برنامه‌های تلویزیونی هزار سال آینده، کمیسیون همکاری زیست‌محیطی مونترال کانادا، اف‌بی‌آی، موسسه اخلاق جهانی، آزمایشگاه ملی ساندیا، کمیسیون آینده ایالت کنکتیکات، اداره ارزیابی فناوری در کنگره امریکا و… اشاره کرد.

برخی از کتاب ها

  • جامعه‌شناسی آینده : نظریه‌ها، تجربه‌ها و مراجع مهم[6] (1971)
  • قومیت‌گرایی و ساخت یک ملت: دیدگاه‌های تطبیقی، بین‌المللی و تاریخی[7] (1974)
  • مقصود ما از آینده‌پژوهی چیست؟ (فصل اول کتاب «نواندیشی برای هزاره نوین») (1996)
  • مبانی آینده‌پژوهی: علوم انسانی برای یک عصر جدید[8]:
  • جلد اول: تاریخچه، اهداف و دانش[9] (2003)
  • جلد دوم: ارزش‌ها، عینیت و جامعه خوب[10] (2004)
  • خاطرات آینده[11] (2012)

بل کتاب «خلق آینده بدون خشونت، کرامت بشری جهانی و احترام متقابل[12]» را که به صورت مجموعه مقالات است در فرایند چاپ دارد.

برخی از مقاله ها

James A. Dator: The man who beats the drum for futures studies (2013)

  • Why do people write memoirs? (2011)
  • The American invasion of Grenada: a note on false prophecy (2008)
  • Creativity, skepticism, and visioning the future (2005)
  • On becoming and being a futurist: an interview with Wendell Bell (2005)
  • Goals of Futures Studies (2003)
  • A community of futurists and the state of the futures field (2002)
  • Reflections in the mirrors of time (1996)
  • Values, Education, and the Future (1992)

لازم به ذکر است، مجله فیوچرز در سال 2011 یک ویژه‌نامه را به آثار وندل بل اختصاص داده است.

مهم ترین نظریه ها

بل بر نظریه‌پردازی در حوزه آینده‌پژوهی تاکید بسیار دارد و در آثار مختلف خود به این مهم اشاره کرده است. او معتقد است در زمینه دگرگونی اجتماعی و آینده هیچ نظریه یگانه و جا افتاده‌ای وجود ندارد که آینده‌پژوهان در مورد آن اتفاق نظر داشته باشند، چرا که بسیاری از آینده‌پژوهان صرفا برای مشتریان خود کار می‌کنند. اکثر این مشتریان به نتایج عملی و نه نظریه‌های انتزاعی علاقه‌مند هستند.

بل، انگیزه آینده‌پژوهان را یافتن راه حل برای مسائل شناخته شده می‌داند و نه آزمون نظریه و شناخت نظری برای ذات و ماهیت آینده‌پژوهی. او تاکید می‌کند که آینده‌پژوهان باید توجه بیشتری به نظریه‌پردازی داشته باشند و یک «نظریه خوب» می‌تواند به «اقدام خوب» منجر شود.

از آثار بل چنین برداشت می‌شود که یکی از اهداف او، وارد کردن نوعی جهت‌دهی به افکار متخصصان سایر رشته‌ها نسبت به آینده‌است، هم به دلیل اینکه رشته‌های آنها از توسعه زمانی به سمت آینده سود ببرند و هم به این خاطر که آینده‌پژوهی ممکن است از کارهای آینده‌محور محققان و دانشمندان رشته‌های دیگر منتفع شود.

او معتقد به لزوم بسط تفکرات معطوف به آینده بیرون از مرزهای آکادمیک و در میان احاد مردم و جامعه نیز هست. علاوه بر این، آثار بل بر نقش علوم اجتماعی و آینده‌شناسی در فرآیند تغییر اجتماعی تاکید می‌کنند.

او معتقد است که آینده‌پژوهی با فلسفه نیز همپوشانی دارد. وی خاطرنشان می‌کند که فلسفه معرفت و فلسفه اخلاق به آینده‌پژوهان کمک می‌کند تا بیش از پیش به توجیه داوری‌های ارزشی خود درباره آینده‌های مطلوب بپردازند.

وندل بل، واقع گرایی انتقادی را که یکی از نظریه‌های معرفتی پساپساپوزیتیویستی است، نظریه معرفتی مناسبی برای آینده‌پژوهی می‌داند. بل به عنوان یک آینده‌‌پژوه نسل اول، آینده‌پژوهی را علمی عمل‌گرا توصیف می‌کند.

 وندل بل در جلد اول کتاب «مبانی آینده‌پژوهی» به سه پرسش مهم مورد اختلاف میان آینده‌پژوهان پاسخ داده است:

  1. آینده‌پژوهی علم است یا هنر؟
  2. کدام نظریه معرفتی برای آینده‌پژوهی مناسب است؟
  3. آیا پیش‌بینی نقش عمده‌ای در فعالیت‌های آینده‌پژوهی ایفا می‌کند؟

«همواره به خاطر داشته باشید که باقی مانده عمر خود را در آینده سپری خواهید کرد و این، دلیل اهمیت آینده است؛ آینده حداقل تا حدی به عملکرد خود شما بستگی دارد»/ (بل/ 2008)

منابع:

  1. وندل، ب (1392)؛ مبانی آینده پژوهی، ترجمه تقوی و محقق، تهران: انتشارات مؤسسه آموزشی و تحقیقاتی صنایع دفاعی
  2. wendellbell.com
  3. sociology.yale.edu
  4. en.wikipedia.org
  5. www.sciencedirect.com

پانویس ها

[1] Foundations of futures studies

[2] The World Futures Studies Federation

[3] Lifetime Achievement Award

[4] Laurel

[5] Foresight Network

[6] The Sociology of the Future: Theory, Cases, and Annotated Bibliography

[7] Ethnicity and Nation-Building: Comparative, International and Historical Perspectives

[8] Foundations of Futures Studies: Human Science for a New Era

[9] History, Purposes, and Knowledge

[10] Values, Objectivity, and the Good Society

[11] Memories of the Future

[12] Creating a Future of Non-Violence, Universal Human Dignity, and Mutual Respect

  • دانشجوی دوره دکتری آینده پژوهی دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)

پاسخ دهید

برای دریافت کاتالوگ موسسه کلیک فرمایید ( دانلود کاتالوگ )
Hello. Add your message here.